Zadzwoń
Napisz
Lokalizuj

Słownik pojęć

Każdy, kto zaczyna swoją przygodę z końmi, powinien przyswoić sobie pewną liczbę pojęć i  informacji na temat koni i jeździectwa. Często zdarza się, że instruktorzy używają zwrotów i wyrazów niezrozumiałych dla adepta  sztuki jeździeckiej. Aby temu zapobiec, zdecydowaliśmy się przedstawić poniżej zupełne ABC słownika jeździeckiego. Zapraszamy również gości do nadsyłania nowych propozycji.

A

Amazonka – kobieta jeżdżąca konno.

B

Barowanie – metody treningowe mające na celu zmusić konia skoczka do szanowania drągów przeszkodowych. Nawet łagodne formy barowania mogą nadwerężyć zaufanie konia do jeźdźca, gdyż często polegają na zadawaniu bólu i wywoływaniu strachu przed dotknięciem drągów. Uznane za nieuczciwe zostały zakazane przez Międzynarodową Federację Jeździecką.

Baskilowanie – łukowate wygięcie konia nad przeszkodą. Koń o lepszym baskilowaniu skacze wydajniej, gdyż wykorzystuje siłę całej muskulatury.

Biegalnia – rodzaj stajni przeznaczonej dla klaczy ze źrebiętami lub samych źrebiąt. Stajnia taka nie jest podzielona na stanowiska, klacze mogą być w niej uwiązane przy żłobach, zaś źrebięta biegają swobodnie.

Boks – rodzaj końskiego "mieszkania", w którym zwierzę trzymane jest luzem. Boks musi mieć takie wymiary, aby koń mógł się w nim swobodnie poruszać i położyć.

Bonitacja  ocena budowy konia wyrażana w punktach.

Bryczesy – dziś tą nazwą określa się ogólnie spodnie jeździeckie, nawet te elastyczne, choć niewiele mają one wspólnego z klasycznymi przodkami. Typowe bryczesy na łydce są dopasowane (aby łatwo dawały się wsunąć w buty), a od kolan rozszerzają się zapewniając swobodę ruchów.

C

Caplowanie – nerwowe dreptanie i podkłusowywanie w stępie. Caplują najczęściej konie pobudliwe, które "roznosi energia", nie nauczone spokojnie stępować.

Cęgiśredniakiokrajaki – nazwy końskich siekaczy odpowiadających ludzkim jedynkom, dwójkom i trójkom.

Chody wyciągnięte – wydłużony wykrok ruchu konia. Przy chodach wyciągniętych wydłuża się cała sylwetka zwierzęcia.

CSIO  Międzynarodowe Oficjalne Konkursy w Skokach.

Cwał – najszybsza, czterotaktowa odmiana galopu wykorzystywana podczas wyścigów konnych.

Cybaty – określenie konia o budowie żyrafy. Koń taki ma zad wyraźnie niższy od wysoko i potężnie rozbudowanego przodu.

Czapsy – ochraniacze sięgające od pasa do kostek, często zdobione frędzlami, używane przez kowbojów i w jeździe westernowej; dostępne również w sklepach w wersji krótszej tzn. sięgającej od kostki do miejsca pod kolanem.

Czworobok – Prostokątny plac o wymiarach 20 x 60 m lub 20 x 40 m, na którym rozgrywa się konkursy ujeżdżenia.

D

Dosiad – sposóbb, w jaki jeździec siedzi na koniu uwarunkowany jego budową ciała i stopniem wyszkolenia konia. Oddziaływanie dosiadem jest podstawową pomocą jeździecką.

Dresaż (z francuskiego: dressage) – inaczej ujeżdżenie.

Dutka – przyrząd do poskramiania koni. Może występować w dwóch odmianach: pałki z rzemienną pętlą skręcaną na górnej wardze lub drewnianych kleszczy. Użycie obu ma ten sam cel: uciśnięcie wargi odwraca uwagę konia od wykonywanego zabiegu (np. weterynaryjnego).
Dziegieć – produkt rozkładowej destylacji drewna, smolista ciecz o charakterystycznym zapachu dymu. Posiada pewne właściwości bakteriobójcze, osusza i impregnuje, jest więc stosowany do zabezpieczania strzałek kopytowych przed wpływem wilgoci i bakterii ze ściółki.

Dżokej (z angielskiego: jockey) – jeździec biorący udział w wyścigach konnych.

E

Eksterier  wygląd zewnętrzny konia. Budowa zewnętrzna.

F

Fałszowanie – występuje, gdy koń poruszający się np. w prawo galopuje z lewej nogi (przez "pomyłkę" lub z powodu gorszego wygimnastykowania). W przeciwieństwie do kontrgalopu fałszowanie jest niezamierzone.

FEI  Międzynarodowa Federacja Jeździecka.

Flot (z francuskiego, czyt. flo) – pamiątkowa rozetka ze wstążki przypinana do ogłowia konia startującego w zawodach. Jeżeli niemożliwe jest nagrodzenie każdego zawodnika to wg przepisów flot powinna otrzymać grupa najlepszych, stanowiąca 25% wszystkich uczestników.

Folblut (z niemieckiego: vollblut, z angielskiego: full - pełny oraz blod - krew = pełna krew) – potoczne określenie konia pełnej krwi angielskiej.

Foule (z francuskiego, czyt. fule) – skok galopu konia, długość ok. 3-4 m.

G

G. S. B.  General Stud Book - angielska księga stadna koni pełnej krwi angielskiej.

Gwiazdka  Biała plama siwych włosów o nieregularnych kształtach znajdująca się na czole.

H

Hacele – wkręcane w podkowę bolce zapobiegające ślizganiu się konia np. na mokrej trawie czy lodzie.

Hipika (z greckiego: hippike) – jeździectwo, sport konny.

Hipologia – nauka o koniu domowym.

Hipoterapia – metoda leczenia różnych schorzeń psychicznych i fizycznych za pomocą jazdy konnej i samego kontaktu z koniem.

Hufnale (z niemieckiego) – gwoździe do przybijania podków, inaczej podkowiaki.

 

I

Impuls – Według przepisów PZJ: "impuls jest terminem opisującym ruch konia. Im ruch jest bardziej ekspresyjny, elastyczny i "okrągły", tym większy jest impuls. Maksymalne wykorzystanie tej energii może nastąpić przy utrzymaniu elastyczności pracy grzbietu i łagodnym kontakcie z ręką jeźdźca". Stawy kończyn konia chodzącego z impulsem pracują jak "dobrze naoliwiona maszyna", a w ruchu nacechowanym dynamiką występuje faza wyraźnego zawieszenia.

Inochód – dwutaktowy chód, w którym koń stawia na przemian obie prawe i obie lewe nogi, inaczej zwany kroczem lub chodem wielbłądzim. Inochodźce poruszają się w ten sposób niezależnie od prędkości, w szybszym ruchu między kolejnymi taktami występuje faza lotu.

K

Kadryl – grupowy pokaz ujeżdżenia wykonywany pod muzykę.

Kapriola  figura wyższej szkoły jazdy. Koń wybija się w górę z czterech kończyn i będąc jeszcze w powietrzu wyrzuca obie tylne nogi do tyłu.

Kasztany i ostrogi – rogowe twory znajdujące się po wewnętrznej stronie nóg (kasztany) i w szczotkach pęcinowych (ostrogi), będące prawdopodobnie pozostałościami opuszek zredukowanych w procesie ewolucji.

Kenter  średniej szybkości galop.

Koniuszy – zwierzchnik masztalerzy w stadninie lub stadzie.

Kontrgalop – ruch ujeżdżeniowy polegający na tym, że koń poruszający się w prawo jest ustawiony w lewo i galopuje z lewej nogi (i odwrotnie) na polecenie jeźdźca.

Kontrmaster – jeździec zamykający zastęp i pilnujący porządku w biegu terenowym. Uczestnikom biegu nie wolno zostawać za kontrmasterem.

Kros (z angielskiego: cross country - bieg na przełaj z przeszkodami) – najtrudniejsza część próby terenowej w WKKW. Na kilkukilometrowej trasie wytyczonej w urozmaiconym terenie znajdują się stałe przeszkody. Trasę tę należy pokonać galopem, bezbłędnie i zmieścić się w normie czasu.

Krzyżowanie – taki sposób poruszania się konia w galopie, gdy przodem galopuje on z prawej nogi, a zadem z lewej i odwrotnie. Krzyżowanie jest niebezpieczne i może spowodować wywrotkę.

Księga stadna  podstawowy dokument hodowlany, zawierający opis pochodzenia i informacje o wartościach hodowlanych koni wykorzystywanych do rozrodu.

Kurbeta  jeden z elementów wyższej szkoły jazdy. Z pozycji "lewady" koń porusza się do przodu skacząc na tylnych kończynach zgiętych w stawach skokowych.

Kurtyzowanie – stosowane dawniej przycinanie ogona połączone z amputacją części rzepu. Kurtyzowane ogony można jeszcze spotkać u koni zimnokrwistych (np. we Francji), gdyż podkreślają mięśnie zadu.

Kwiatek – mały pęczek siwych włosków znajdujących się na czole.

 

L

Lewada  jeden z elementów wyższej szkoły jazdy. Przód konia uniesiony jest do góry a całe ciało opiera się na ugiętych w stawach skokowych tylnych kończynach.

Lonża – ok. 10-metrowa taśma (rzadziej linka), rodzaj "smyczy" dla konia. Z jednej strony zakończona jest pętlą (uchwytem), a z drugiej obrotowym karabińczykiem zaczepianym do ogłowia. Służy wielu celom, zarówno treningowym (np. praca z młodym koniem, rozprężenie), jak i użytkowym (np. prowadzenie ogiera do krycia, załadunek do przyczepy).

Luzak – osoba pomagająca jeźdźcowi w opiece nad koniem podczas zawodów, przed i po starcie, także często rozprężająca go. Luzak to także pomocnik powożącego w zawodach zaprzęgowych, pilnujący prawidłowego przejazdu trasy maratonu i balansujący ciałem i bryczką podczas pokonywania przeszkód. Dawniej luzakiem zwano także drugiego konia prowadzonego przez jeźdźca luzem.

Ł

Łękowatość – określenie budowy konia charakteryzującej się wklęsłą linią grzbietu. Wada ta ma mniejsze znaczenie u koni zaprzęgowych, natomiast u wierzchowców jest niepożądana, gdyż wskazuje na słabe związanie grzbietu i utrudnia zbieranie.

M

Maneż (z francuskiego manege) – ujeżdżalnia, zwykle kryta, a także specjalne pomieszczenie w stadninie gdzie przeprowadza się krycie klaczy.

Master – jeździec prowadzący bieg terenowy (np. św. Huberta), którego nie wolno wyprzedzać.

Masztalerz – pracownik obsługujący konie w stadninie lub stadzie.

Mleczny pysk  dolna część pyska w kolorze białym.

Munsztuk  kiełzno zbudowane z czanek, do których przypięte są wodze (lub lejce), ścięgierza położonego na bezzębnej krawędzi żuchwy i łańcuszka umieszczonego pod żuchwą.

O

Odmiany – białe plamy, zwykle na głowie i nogach, z którymi koń przychodzi na świat. Pierwsze mają zwykle własne nazwy (np. gwiazdka, łysina), zaś drugie nazywane są od miejsc, które obejmują (np. 1/3 nadpęcia). Białe włosy odmian rosną na różowej skórze, jedynie przy bardzo małych skóra może być pigmentowana.

Odsadek  młody koń od momentu odsadzenia do ukończenia roku.

P

Padok (z angielskiego: paddock) – ogrodzona kwatera pastwiska lub miejsce na torze wyścigowym, gdzie prezentowane są konie przed gonitwą.

Parada – zespół sygnałów przekazywanych za pomocą dosiadu, łydek i rąk jeźdźca prowadzących do prawidłowego zatrzymania konia. Wykonując pełną paradę jeździec napina krzyż, lekko odchyla ramiona do tyłu, cofnięte nieco za popręg łydki zamyka na bokach konia i na końcu przytrzymuje wodze.

Parkur (z francuskiego parcours) – plac, na którym rozgrywane są zawody w skokach przez przeszkody.

Plastron – rodzaj szerokiego, białego krawata uformowanego wcześniej lub po założeniu, spiętego spinką i noszonego na kołnierzyk koszuli. Plastron jest elementem stroju jeździeckiego, obowiązkowym w konkurencji ujeżdżenia.

Pomoce  sygnały za pomocą, których jeździec oddziałuje na konia. Rozróżniamy naturalne pomoce jeździecki i sztuczne.

Pony (z angielskiego) – to po prostu kuc, konik.

Pony games – nie posiadająca na razie polskiej nazwy zręcznościowa konkurencja jeździecka, w której biorą udział dzieci dosiadające kuców. Drużyny (dwie lub więcej) równolegle pokonują tor przeszkód (np. slalom, przenoszenie różnych przedmiotów itp.) zwycięża ta, której uda się to zrobić najszybciej i bezbłędnie.

Półparada – zespół sygnałów polegających na takim współdziałaniu dosiadu, łydek i rąk, które pozwala przygotować konia do wykonania czekającego go zadania. Stosując półparadę jeździec mocniej napina krzyż i działając łydką wewnętrzną rytmicznie pracuje wewnętrzną wodzą. Wodza zewnętrzna pozostaje napięta, a zewnętrzna łydka pilnująca, by koń pozostał prosty jest przyłożona lekko za popręgiem.

Przebudowany – określenie konia, u którego linia kłębu leży niżej niż linia zadu. Przebudowanie generalnie uważane jest za wadę budowy, ale u niektórych koni (np. u hucułów) jest cechą rasową. Przebudowane bywają także konie młode, które nie zakończyły jeszcze wzrostu.

Przepuszczalność – osiągnięta przez odpowiednie szkolenie zdolność właściwego reagowania na pomoce jeźdźca.

Puller (z angielskiego: pull - ciągnąć) – koń ze skłonnościami do mocnego ciągnięcia do przodu w galopie albo w terenie lub nawet ponoszenia na przeszkody.

PZHL  Polski Związek Hodowców Koni.

PZJ  Polski Związek Jeździecki.

Q

 ciężar ciała konia wyrażany w kilogramach.

R

Rejestry – wgłębienia na powierzchni tnącej siekaczy konia, ścierające się w określony sposób w ciągu jego życia. Na podstawie ich wyglądu można więc określi wiek zwierzęcia.

Równowaga – stan, w którym koń jest zdolny do noszenia ciężaru jeźdźca bez zbędnego usztywniania się. Zdolność równoważenia się może być naturalna lub wypracowana przez właściwe szkolenie.

Rybie oko – oko o bezbarwnej tęczówce zwykle występuje razem z latarnią.

Rytm – pierwszy z celów szkolenia konia. Zanim zaczniemy właściwą pracę ujeżdżeniową jeździec musi pomóc znaleźć koniowi jego naturalny rytm. W każdym z chodów kroki konia powinny następować po sobie w regularnych odstępach. Właściwy rytm pomagają wypracować ćwiczenia w kłusie i galopie roboczym oraz stępie swobodnym. Osiągnięcie równomiernego rytmu jest podstawą rozluźnienia konia.

S

Stadnina – ośrodek prowadzący hodowlę koni. Według definicji za stadninę uważa się gospodarstwo hodowlane posiadające co najmniej pięć klaczy-matek i jednego lub więcej ogierów zarodowych oraz odpowiednią bazę (duże pastwiska, budynki itp.). W stadninach rodzą się i dorastają źrebięta i to jest ich główne zadanie.

Stado (ogierów) – ośrodek skupiający najlepsze ogiery wyhodowane w stadninach. Stada nie prowadzą hodowli, są tylko właścicielami reproduktorów, które wysyłane są w teren na tzw. punkty kopulacyjne lub zajmują boksy czołowych w stadninach.

Stanowisko – rodzaj końskiego "mieszkania", w którym zwierzę jest na stałe uwiązane przy żłobie i oddzielone od sąsiadów przegrodą.

Strzałka  kreska siwych włosków często zwężająca się ku dołowi biegnąca od czoła w dół. Może być skierowana prawoskośnie lub lewoskośnie. Wyróżniamy strzałki krótkie, przerywane, zanikające. 

Stipl (z angielskiego: steeplechase) – płaski bieg z przeszkodami, rodzaj gonitwy przeszkodowej na wyścigach oraz jeden z elementów próby terenowej w WKKW.

Sztylpy – rodzaj skórzanych, zapinanych ochraniaczy otulających łydki jeźdźca. Zakładane do krótkiego obuwia zastępują cholewy długich butów. Nazywane nimi są również krótki buty jeździeckie.

Ś

Ściganie  wada ruchu konia polegająca na uderzaniu tylnymi kończynami o przednie.

Średniaki  sąsiadująca z cęgami para zębów.

U

Ujeżdżanie – przygotowanie konia do pracy pod siodłem.

Ujeżdżenie – konkurencja jeździecka mająca na celu prezentację stopnia wyszkolenia konia i jego porozumienia z jeźdźcem. Ujeżdżenie stanowi też jedną z prób w WKKW i powożeniu.

W

Wałach  wykastrowany ogier.

Wicherek  naturalny wichrowaty skręt włosów okrywowych wynikający z różnego kierunku wzrostu włosów w tym samym miejscu. Najczęściej występują pod grzywką i na słabiźnie.

WKKW – Wszechstronny Konkurs Konia Wierzchowego, konkurencja jeździecka będąca wszechstronnym sprawdzianem możliwości konia i jeźdźca. Składa się z trzech części: ujeżdżenia, próby terenowej i skoków przez przeszkody, rozgrywanych przez trzy kolejne dni.

Z

Zganaszowanie – takie ustawienie głowy konia, przy którym potylica jest najwyższym punktem, a linia nosa pozostaje nieco przed pionem.

Ż

Żabi pysk  nakrapiane zabarwienie warg.

Stajnia ISKRA
ul. Łąkowa 19, 82-400 Sztumskie Pole
tel.: 512 666 120 / e-mail: kontakt@stajniaiskra.pl

Newsletter

Aby otrzymywać aktualne informacje i promocje dotyczące oferty Stajni ISKRA – zapisz się
 
Stajnia ISKRA